Segregatie

Wat wordt verstaan onder onderwijssegregatie?

Van oudsher is er in Nederland sprake van segregatie in het onderwijs. De segregatie op basis van religie of levensbeschouwing is gelegitimeerd door de grondwet van 1848 waarin de vrijheid van onderwijs werd vastgesteld en het sinds 1917 in artikel 23 in de grondwet verankerde besluit om alle vormen van onderwijs op dezelfde manier door de staat te laten financieren. Zo zijn er in Nederland ‘bijzondere scholen’ ontstaan, op basis van religieuze grondslagen (bijvoorbeeld katholieke scholen) en ‘algemeen bijzondere scholen’ op basis van een bepaalde onderwijsvisie, zoals Montessorischolen.

In april 2012 heeft de Onderwijsraad een advies uitgebracht aan de Tweede Kamer om artikel 23 te verruimen. Ouders zouden volgens de Onderwijsraad meer mogelijkheden moeten hebben om een school te stichten op basis van levensbeschouwelijke of onderwijskundige overtuigingen. Tegelijkertijd pleit de Onderwijsraad ervoor om het toezicht op nieuw gestichte scholen te verscherpen. Via bovenstaande link kun je de integrale tekst vinden en een samenvatting daarvan. Klik hier voor een video van de presentatie van het rapport in Nieuwspoort door de voorzitter van de Onderwijsraad Geert ten Dam en een video met de presentatie van de hoofdpunten van het advies.

Op dit advies is met name door confessionele onderwijsverenigingen postief gereageerd, maar de Vereninging voor Openbaar Onderwijs plaats nogal wat kanttekeningen. Op hun site vind je onder meer het volgende citaat:
“Honderd jaar na beëindiging van de schoolstrijd geldt soevereiniteit in eigen kring kennelijk nog steeds als hoogste goed. Maar de samenleving vraagt ook, steeds meer, om samenleven met mensen buiten je eigen kring. Om een school waar elk kind welkom is, ongeacht de religieuze of levensbeschouwelijke voorkeur van de ouders. Waar kinderen niet lezen of leren over andere kinderen, maar mét andere kinderen.”

In 2010 heeft Lotje Cohen in opdracht van de Dienst Onderzoek en Statistiek van de Gemeente Amsterdam een onderzoek gedaan naar segregatie in het onderwijs.

Wat wordt bedoeld met witte en zwarte scholen?

Sinds dertig jaar is er ook sprake van segregatie in het onderwijs op basis van etnische achtergronden en wordt er gesproken van zwarte en witte scholen. Definities van een ‘zwarte school’ variëren, maar  het Centraal Bureau voor de Statistiek  spreekt van een zwarte school als minimaal 60 % van de leerlingen een niet-westerse allochtone achtergrond heeft. Zie voor meer informatie de website: Kenniscentrum Gemengde Scholen.

Hoeveel zwarte scholen zijn er in Nederland?

Het CBS constateerde in 2003 dat landelijk zes procent van alle basischolen zwart is. In de Randstad ligt dit percentage veel hoger. In Amsterdam en Rotterdam is meer dan 50 procent van de basisscholen zwart en in Utrecht en Den Haag ruim 30 procent.

Wat zijn de oorzaken van de onderwijssegregatie in Nederland?

De oorzaken van de huidige onderwijssegregatie hebben onder andere te maken met demografische factoren. Het is niet verwonderlijk dat in wijken met heel veel allochtone bewoners zwarte scholen ontstaan. Toch is de etnische segregatie in het onderwijs groter dan verklaard kan worden op grond van het aantal allochtonen in bepaalde wijken. In vergelijking met bijvoorbeeld de Verenigde Staten is Nederland op buurtniveau minder gesegregeerd en op schoolniveau juist meer. (Rusk, 2001). Dit heeft te maken met een andere belangrijke factor voor het ontstaan van zwarte scholen: het verschijnsel van de witte vlucht. Autochtone ouders zoeken in een vroeger stadium een school voor hun kinderen en als een school wat gekleurder wordt, kiezen zij er dikwijls voor hun kind op een wittere school te plaatsen, omdat ze denken dat hun kind daar beter onderwijs zal krijgen. Autochtone ouders zijn ook meer dan allochtone ouders bereid hun kind naar een school te laten gaan die niet direct bij hen in de buurt ligt. Lees meer over de oorzaken van de onderwijssegregatie via de website van Artikel 1

Welke dilemma’s spelen een rol bij het kiezen van een school?

In een documentaire van onderzoeksjournaliste Sunny Bergman wordt heel duidelijk gemaakt welke dillemma’s een rol spelen als ouiders een school voor hun kind moeten kiezen.

Wat zijn de meningen over segregatie in het onderwijs?

In brede kring worden zwarte scholen ongewenst gevonden, omdat ze een belemmering zouden vormen voor de integratie en omdat ze slecht zouden zijn voor de onderwijskansen van de leerlingen. Wetenschappelijk gezien zijn er nog niet voldoende argumenten om deze aannames te onderbouwen, maar uit het jaarlijks verslag van de onderwijsinspectie blijkt wel dat de verschillen in leerresultaten langs de grenzen lopen van etnische en sociaaleconomische achtergronden; kleur en klasse blijken elkaar vaak te overlappen. De sociaaleconomische samenstelling van een leerling-populatie blijkt een sterkere voorspeller is van de leerprestaties dan iemands thuismilieu. Achterblijvende leerprestaties zijn niet het gevolg van een teveel aan kleur, maar worden veroorzaakt door de concentratie van kinderen van arme (weinig economisch kapitaal) en laagopgeleide ouders (weinig cultureel kapitaal).
Ook Bowen Paulle stelt in zijn artikel Van kleur naar klasse: Paulle 2007 Van kleur naar klasse dat onderzoek in Amerika en Europa heeft uitgewezen dat goede scholen en leraren zeker van belang zijn, maar dat de basis voor positieverbetering in het sociaaleconomische evenwicht in de compositie van de school ligt. Mede op basis van de uitkomsten van zijn onderzoek zijn er diverse grote steden pilots gestart om tot een gunstiger samenstelling van een aantal basisscholen te komen. Zie ook de aflevering van VPRO’s Tegenlicht over deze pilots. Verder is het eindrapport van de tussenmeting van deze pilots uit 2010 interessant.

Niet iedereen vindt onderwijssegregatie een probleem. In 2010 publiceerde het tijdschrift Didaktief een artikel over de onderwijskundige Michael Merry, die stelt dat segregatie in het onderwijs soms beter is.

Welke initiatieven worden er ondernomen om segregatie in het onderwijs te bestrijden?

Er zijn veel ideeën en initiatieven om segregatie in het onderwijs tegen te gaan.

In 2009 is in opdracht van Forum (Instituut voor multiculturele ontwikkeling) een onderzoek gedaan naar onderwijssegregatie: Bestrijding van segregatie in het onderwijs door gemeenten, een verkennend onderzoek. (olv. Meral Nijenhuis)

Welke recente ontwikkelingen zijn er op het gebied van (het tegengaan van) segregatie in het onderwijs?

In 2010 verklaarde minister Van Bijsterveld in De Volkskrant dat het tegengaan van segregatie in het onderwijs geen prioriteit meer is voor het kabinet. De oppositiepartijen hebben hier sterk afwijzend op gereageerd en in veel grote steden gaat men door met initiatieven om de onderwijssegregatie tegen te gaan. Lees ook de nieuwsbrief van februari 2011 van het Kenniscentrum voor Gemengde Scholen.