Vooroordelen, discriminatie en racisme

Wat zijn stereotypen en vooroordelen?

Dagelijks staan we bloot aan veel indrukken. Om die te verwerken treedt bij ons denken een mechanisme in werking dat categorieën vormt. Dat categoriseren houdt altijd een zekere mate van generaliseren in. We negeren de individuele kenmerken en zien de specifieke gemeenschappelijke (bijvoorbeeld bij: Belgen, Duitsers, jeugd, of ouderen). Stereotypen zijn gedachten over eigenschappen van leden van groepen die vaak niet op voldoende feiten zijn gebaseerd. Als stereotypen gepaard gaan met negatieve gevoelens ten aanzien (van individuen uit) specifieke groeperingen, spreken we van vooroordelen.

Van vooroordelen naar discriminatie

Het handelen op basis van vooroordelen kan leiden tot discriminatie. “Vooroordelen en discriminatie zijn onderdeel van het gezamenlijke sociale erfgoed van de samenleving en onderdeel van een opvoeding waar niemand volledig aan ontkomt. In de opvoeding komen we al heel jong in aanraking met hiërarchische gestructureerde en stereotype beelden over onszelf en over anderen.” Dit zegt Lydia van den Broek in haar boek Ironie van de gelijkheid.

Wat is de definitie van discriminatie?

Feitelijk betekent discrimineren ‘verschil maken’. Discriminatie betekent volgens criminoloog Frank Bovenkerk (1978):

“Het systematisch ongelijk behandelen van personen of groepen op basis van kenmerken van die personen of groepen, die in de gegeven situatie niet relevant moeten worden geacht.”

Discrimineren is een handeling gebaseerd op het hebben van vooroordelen (een houding) die voortkomt uit negatieve stereotyperingen.

Wat is de definitie van racisme?

Onder racisme verstaan we letterlijk ‘het ongelijk behandelen van mensen of groepen op basis van zogenaamde raskenmerken’. In de literatuur wordt gesproken over klassiek racisme, dat gestoeld is op een indeling van de mensheid in rassen en subrassen, en modern racisme waarbij de raszuiverheid centraal staat. Het klassiek racisme heeft wetenschappelijk afgedaan, maar als traditie niet. Nog steeds kom je in sommige schoolboeken raciale indelingen van de mensheid tegen. Bij het modern racisme wordt niet meer gesproken van rassen, maar over volken, etnische groepen, culturen, die een bedreiging vormen voor het “eigen volk”.

Dat racisme op allerlei plekken binnen de samenleving voorkomt bewijst dit filmpje van youtube over racisme in het Europese voetbal.

Welke publicaties over racisme zijn van belang?

  • Essed, PH. (1991). Inzicht in alledaags racisme, Het Spectrum BV, Utrecht.
  • Over de wijdverbreidheid van bedekt racisme schreef Philomena Essed in de boeken Alledaags Racisme (1984) en Inzicht in alledaags racisme (1991). Zij publiceerde eveneens Diversiteit: vrouwen, kleur en cultuur (1994) en De actualiteit van diversiteit: het gemeentebeleid onder de loep (2002) en Understanding Every Racism.
  • Broek, L. van den.(2009). De ironie van gelijkheid. Over etnische diversiteit op de werkvloer. Proefschrift aan de universiteit van Tilburg.
  • Anne Frank stichting (red), (1987). Vreemd gespuis, uitgave: Ambo/Novib, Amsterdam.
  • Berg, H. van den.& Evers, J. (2006). Discriminatie-ervaringen 2005, een onderzoek naar ervaringen met discriminatie op grond van land van herkomst, geloof en huidskleur, in: Monitor rassendiscriminatie 2005, Landelijk bureau ter bestrijding van rassendiscriminatie e.a., Rotterdam.

Waar vind ik informatie over racisme en extremisme en anti-semitisme?

De Anne Frank Stichting heeft een apart onderdeel op hun website voor deze onderwerpen.

Welke organisaties richten zich op het bestrijden van discriminatie en racisme?

Art.1 is de landelijke vereniging ter voorkoming en bestrijding van discriminatie, zie www.art1.nl. De vereniging bestaat uit een landelijk expertisecentrum en regionale antidiscriminatiebureaus verspreid over het land. Het expertisecentrum onderzoekt discriminatie en adviseert overheden, organisaties en individuen over het tegengaan van discriminatie. Bij de antidiscriminatiebureaus kunnen mensen terecht met klachten over discriminatie. Kijk op www.discriminatie.nl voor een overzicht van regionale antidiscriminatiebureaus.

Bestrijding racisme en discriminatie in de multiculturele samenleving heeft een lange adem nodig. Door een onderscheid te maken in vijf soorten van racisme kunnen we racisme beter bevechten, zegt hoogleraar Evelien Tonkens in een artikel dat in 2009 verscheen in de Volkskrant.