Burgerschap

WAT WORDT VERSTAAN ONDER HET BEGRIP ‘BURGERSCHAPSVORMING’?

Burgerschapsvorming brengt jonge burgers de basiskennis, vaardigheden en houding bij die nodig zijn om een actieve rol te kunnen spelen in de eigen leefomgeving en in de samenleving. Ze maken kennis met begrippen als democratie, grond- en mensenrechten, duurzame ontwikkeling, conflicthantering, sociale verantwoordelijkheid, gelijkwaardigheid en het omgaan met maatschappelijke diversiteit. Op de website van het SLO (Stichting Leerplanontwikkeling) vind je meer informatie over de domeinen die burgerschap op de verschillende schoolniveaus moeten omvatten. Lees ook de publicatie van het SLO uit 2015: Burgerschapskunde: Op zoek naar gedeelde waarden.  Verder is de website actiefburgerschap.nl van belang.
In 2011 heeft Femke Geijsel van Hogeschool Winderheim een onderzoek gepubliceerd, genaamd Leerlingen zijn echte mensen, Onderzoekend werken aan pedagogische kwaliteit

Welke opdracht hebben de scholen op het gebied van burgerschap en integratie?

In 2006 is een wet in werking gesteld die inhoudt dat scholen voor primair (basis-) en voortgezet onderwijs worden verplicht om bij te dragen aan de integratie van scholieren in de Nederlandse samenleving door middel van burgerschapsvorming. Zie voor meer informatie en implementatiemogelijkheden de website actiefburgerschap.nl 
De overheid houdt hier ook toezicht op. De Onderwijsraad heeft in 2007 een rapport uitgebracht: Onderwijs en sociale samenhang; de stand van zaken. Hierin vind je  meer informatie over dit onderwerp.

Wat wordt verstaan onder het begrip ‘sociale integratie’?

Sociale integratie houdt nauw verband met burgerschap, maar benadrukt het samenleven met anderen. Scholen zijn wettelijk verplicht de deelname aan de samenleving van leerlingen actief bevorderen. Zie bijvoorbeeld dit citaat uit een publicatie van het Ministerie van Onderwijs uit 2007.
Onder redactie van Paul Schnabel is in 2004 een publicatie verschenen over Individualisering en sociale integratie.
Lees ook: ‘Leren omgaan met culturele diversiteit. Aandachtspunten voor een kansrijke aanpak’ van A. Thijs, M. Langberg en J Berlet (SLO 2009)

Hoe bevorder je sociale integratie in de praktijk?

Als docent in een multiculturele klas kun je veel doen om sociale integratie te bevorderen. In het PO zijn kringgesprekken heel geschikt om kinderen te leren naar elkaar te luisteren en ook bij het samenstellen van groepjes kan een docent bewust kiezen om kinderen met verschillende achtergronden met elkaar te laten samenwerken. In de publicatie Een basis voor burgerschap van het SLO uit 2006 vind je naast achtergrondinformatie ook praktische aanwijzingen voor het bevorderen van burgerschap en sociale integratie in de klas op alle schoolniveaus, met leerplankundige modellen. Het ROC Zadkine heeft een website ontwikkeld ter ondersteuning van interculturalisering van het onderwijs: Tijm.nl. Deze site wordt niet meer geactualiseerd, maar er staat veel belangwekkende informatie op. Veel informatie is ook te vinden op de site van Stichting ter Bevordering van Maatschappelijke Participatie http://www.stichtingbmp.nl/home.htm. De stichting bestaat sinds 1986 en ontwikkelt activiteiten op (inter)nationaal niveau om actieve participatie te bevorderen.

Waar kun je meer informatie vinden over burgerschapsvorming en sociale participatie in de praktijk?

Binnen vrijwel alle vakken zijn raakvlakken met thema’s die te maken hebben met burgerschap en sociale integratie.
Lees ook een hoofdstuk van het leerboek van Jan Bas over burgerschapsvorming in het PO (2010): Jong gedaan oud geleerd .
Het SLO heeft een speciale website ontwikkeld, Jonge Burgers, waarop je veel lessuggesties kunt vinden. Met deze website houdt het SLO scholen in het primair en voortgezet onderwijs op de hoogte van de actuele ontwikkelingen en activiteiten op het gebied van burgerschapsvorming.
Voor burgerschapsvorming in het vmbo kun je een zeer bruikbare publicatie (2009) van Paul Boersma en Taco Visser raadplegen. In de SLO-publicatie Een basis voor burgerschap uit 2006  kun je praktische leerplankundige modellen vinden.

De site Wereldburgerschap.nl biedt handvatten om wereldburgerschap in het onderwijs te integreren: inhoudelijke en methodische ideeën voor in de klas, tips voor verdiepend materiaal, mogelijkheden tot nascholing en opties voor subsidieaanvragen. Hiermee draagt deze website bij aan het bevorderen van burgerschap in relatie tot internationale samenwerking.

In het voortgezet onderwijs moeten scholieren een maatschappelijke stage lopen. Docenten en vooral mentoren kunnen hun leerlingen hierop voorbereiden met de methode Leefstijl. Ook biedt de methode hulp bij het verbeteren van het klassenklimaat en andere vaardigheden van leerlingen. Lees de beschrijving van Leefstijl op Leermiddelenplein voor meer informatie.