Taal in het VO

Waar vind ik algemene informatie over taal in het voortgezet onderwijs?

  • Een toegankelijke inleiding op het hoe en waarom van taalgericht vakonderwijs lees je in het artikel van Maaike Hajer ‘De lat hoog voor vakonderwijs‘.
  • Voor elke leraar in het voortgezet onderwijs is het Handboek taalgericht vakonderwijs een must. Het geeft veel achtergronden maar vooral ook praktijkvoorbeelden en tips voor werkvormen. Verder bevat het Observatie-instrumenten, overzichten en andere hulpmiddelen die je kunt downloaden en dus gemakkelijk kunt printen en invullen.
  • De brochure Taalgericht Vakonderwijs van Lies Alons e.a. geeft ook veel informatie en een instructieve DVD: ‘Coachen op taal’.
  • De website www.taalgerichtvakonderwijs is een rijke bron van informatie. Je vindt daar veel achtergrondinformatie maar ook praktische voorbeelden.
  • De Lesfabriek is een onderdeel van de site Taalgericht vakonderwijs. Daar vind je tools voor het maken van taalgerichte vaklessen.
  • Via deze link van de site van Taalgericht vakonderwijs voorbeelden van taalgerichte lessen vinden. Daarbij kun je gericht zoeken naar lessen van diverse vakken met context, interactie of taalsteun.
  •  In 2010 heeft het Platform Taalgericht Vakonderwijs een symposium gehouden, waarbij experts waren uitgenodigd uit Zweden en Australië onder het motto ´Dieper de vaktaal in´.
  •  Van Henriëtte de Bruijn en Dolly van Eerde is een overzichtelijke PowerPoint beschikbaar: Taal in alle vakken.
  • Je kunt verder veel informatie vinden bij www.leoned.nl, het Landelijk Expertisecentrum Opleiders Nederlands en Diversiteit. De doelstelling van Leoned is leraren in het basis-, het voortgezet onderwijs en het mbo beter voor te bereiden op het werken in talig heterogene groepen.

Waar vind ik informatie over taalgericht vakonderwijs in de taalles?

In de taalles ben je uiteraard voortdurend bezig met taalontwikkeling, maar toch zijn ook in deze lessen de aandachtspunten context, interactie en taalsteun van groot belang. Verder is het essentieel dat leerlingen strategieën die bij het vak Nederlands worden getraind, kunnen toepassen bij andere vakken.
Via de website taalgericht vakonderwijs kun je een lesbrief voor het vak Nederlandse literatuur, Lesbrief Nederlands over de vijftigers. Hier kun je deze lesbrief vinden met een taalgerichte literatuurles.
In 2008 heeft het SLO een handleiding gepubliceerd, Samenwerken aan taaltaken, mvt in het vmbo.

Waar vind ik informatie over taalgericht vakonderwijs in de zaakvakken?

Op de site van het platform Taalgericht Vakonderwijs kun je een aantal lesbrieven vinden voor zaakvakken die ontworpen zijn volgens de principes van taalgericht vakonderwijs.
Geschiedenis: Constantinopel 1453 (docentenhandleiding)
Geschiedenis: Constantinopel 1453 (lesbrief)
Geschiedenis: De verspreiding van christendom en islam (docentenhandleiding)
Geschiedenis: De verspreiding van christendom en islam (lesbrief)
Biologie: Gedrag van dieren (docentenhandleiding)
Biologie: Gedrag van dieren (lesbrief)
Biologie: Gezonde voeding (docentenhandleiding)
Biologie: Gezonde voeding (lesbrief)
Biologie: Kwalen aan de bloedsomloop (docentenhandleiding)
Biologie: Kwalen aan de bloedsomloop (lesbrief)
Economie: De beleggingsclub (docentenhandleiding)
Economie: De beleggingsclub (lesbrief)
Economie: Inkoop- en verkoopproces (docentenhandleiding)
Economie: Inkoop- en verkoopproces (lesbrief)
In 2008 heeft Annelies Kappers twee docenten geschiedenis ondervraagd over de rol van taal in hun geschiedenislessen: Taal in het geschiedenisonderwijs.

In de scriptie Taal door een andere zonnebril van Heleen Prins van de Rijksuniversiteit Groningen (2008) vind je een analyse van de lessenserie Multiperspectiviteit in geschiedenis vanuit de drie pijlers voor taalgericht vakonderwijs.

Waar vind ik informatie over taalgericht vakonderwijs bij de exacte vakken?

Wisbaak (een site van het Freudenthalinstituut) is een interessante bron van informatie over taalgericht vakonderwijs bij de exacte vakken. In het artikel Kom naar Yousser Heijn is te lezen wat die ideeën voor reken- en wiskundeonderwijs kunnen inhouden.
Lees ook De taal van de natuurwetenschappen van Henriëtte de Bruijn.
Maarten van den Burg van Scriptfactory heeft een tweetal DVD’s geproduceerd over de rol van taal bij bijvoorbeeld de biologieles: Als het moeilijk is ga je denken.

Waar vind ik informatie over leesvbevordering in het voortgezet onderwijs?

Hieronder vind je nuttige links naar organisaties die zich bezighouden met de leesbevordering van leerlingen in het vo.

De Jonge Jury: 12 t/m 15 jaar — vmbo, havo, vwo
De Jonge Jury is een leesbevorderingsproject van Stichting Lezen dat jongeren in de eerste tot en met de derde klas van het voortgezet onderwijs uitdaagt jeugdboeken te lezen en het mooiste boek te kiezen. De auteur van het boek met de meeste stemmen wint uiteindelijk tijdens de Dag van de Jonge Jury de Prijs van de Jonge Jury. Begin juni is er meer informatie beschikbaar over het lesmateriaal van de Jonge Jury.
Bezoek www.jongejury.nl voor meer informatie. Voorinschrijven kan hier.

Er Was Eens: 13 t/m 14 jaar — vmbo
Er Was Eens is een verhalenwedstrijd waarbij leerlingen in groepsverband, met behulp van rolmodellen uit diverse disciplines hun eigen verhaal maken. De boeken die zij voor de wedstrijd lezen, sluiten aan op hun eigen belevingswereld en dienen als inspiratiebron voor hun eigen verhaal, dat zij vertellen in de vorm van dans, theater, film of welke vorm dan ook. Er worden gastlessen en workshops gegeven door partners van het project.
Bezoek www.erwaseens.nu voor meer informatie. Voorinschrijven kan hier.

De Inktaap: 15 t/m 18 jaar — vwo
De Inktaap is dé literaire jongerenprijs van het Nederlandse taalgebied, waarbij leerlingen worden geconfronteerd met de keuze van de jury’s van de literaire prijzen en zich verdiepen in actuele Nederlandstalige literatuur. Deelname is in schoolverband, waarbij de genomineerde boeken worden gelezen, er wordt gedebatteerd en een winnaar gekozen.
Bezoek www.inktaap.org voor meer informatie. Voorinschrijven kan hier.

Write Now!: 15 t/m 24 jaar — vmbo, havo, vwo
Write Now! is de grootste schrijfwedstrijd voor jongeren in Nederland, Vlaanderen én Suriname. Het project laat ze met literatuur in aanraking komen door hen zelf teksten te laten schrijven.
Bezoek www.writenow.nu voor meer informatie. Voorinschrijven kan hier.